บทที่ 12 — แบบจำลองการแพทย์สมุนไพรแบบองค์รวม
ภาค 2: แนวทางการรักษาตามระบบร่างกาย
บทนำ: แบบจำลอง 5 ขั้นตอน A Model of Holistic Herbal Medicine
นักสมุนไพรบำบัดต้องมี model ในการสร้างใบสั่งยาที่ตอบสนองความต้องการของ whole person ส่วนสมุนไพรในการรักษาต้องใช้ในบริบทที่คำนึงถึงปัจจัยที่ไม่ใช่สมุนไพร เช่น อาหาร วิถีชีวิต และประเด็นทางอารมณ์ จิตใจ และจิตวิญญาณ ทั้งหมดนี้ต้องอยู่ในกรอบของสถานการณ์ทางเศรษฐกิจสังคมและบริบททางปรัชญา
แบบจำลองที่กล่าวถึงนี้ไม่ใช่สิ่งใหม่ แต่เป็นการนำเสนอแนวทางที่พิสูจน์แล้วในเชิงองค์รวม ในการเลือกยาสมุนไพรจากธรรมชาติที่มีให้เลือกมากมาย ใช้กระบวนการ 5 ขั้นตอน:
- Herbal Actions — สมุนไพรส่งผลต่อสรีรวิทยาของร่างกายอย่างไร พืชมีผลโดยตรงต่อกิจกรรมทางสรีรวิทยา การรู้กระบวนการที่เกี่ยวข้องช่วยให้เลือกฤทธิ์ที่เหมาะสม
- System Affinity — สมุนไพรบางชนิดมีความสัมพันธ์กับอวัยวะหรือระบบเฉพาะ ทำหน้าที่เป็น tonics หรืออาหารเสริม เหมาะสำหรับการป้องกันโรคก่อนเกิดพยาธิสภาพ
- Specific Remedies for Illness — ความรู้ดั้งเดิมเกี่ยวกับพืชที่ใช้รักษาโรคหรืออาการเฉพาะ แม้การรักษาแบบองค์รวมจะมุ่งไปไกลกว่าการรักษาอาการ แต่ความรู้นี้มีคุณค่ามาก
- Herbal Biochemistry — ความรู้ทางเภสัชวิทยาของสารออกฤทธิ์ช่วยเพิ่มทางเลือกในการรักษา แต่เป็นวิธีที่จำกัดเมื่อใช้กับพืชทั้งต้น
- Intuition — ความสัมพันธ์เชิงสัญชาตญาณระหว่างนักสมุนไพรกับพืช ควรยอมรับเมื่อเกิดขึ้น แต่ต้องตรวจสอบกับเอกสารอ้างอิงเสมอ
เกณฑ์การเลือกทางสมุนไพรบำบัด Phytotherapeutic Selection Criteria
ไม่มีสิ่งใดในตัวพืชที่กำหนดวิธีใช้ และเมื่อพิจารณาว่ามีพืชมากกว่า 500,000 ชนิดที่อาจใช้เป็นยา ต้องมีเกณฑ์ที่ชัดเจน นักสมุนไพรอังกฤษใช้ประมาณ 250 ชนิด ขณะที่จีนมีประมาณ 2,000 ชนิดในร้านขายยาชุมชน เกณฑ์ที่มีประโยชน์ 3 กลุ่ม:
- ประเมินผลกระทบของสมุนไพรต่อร่างกายและจิตใจ
- ใช้เกณฑ์ที่ไม่ใช่การรักษา เช่น ความสวยงาม เศรษฐกิจ นิเวศวิทยา
- ใช้สมุนไพรในบริบทของระบบการรักษา
การประเมินผลกระทบต่อบุคคล Assessing the Impact of Herbs
สมุนไพรแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มหลัก:
Normalizers: ยาที่บำรุงเลี้ยงร่างกายอย่างอ่อนโยน สนับสนุนกระบวนการเจริญเติบโต การรักษา และการฟื้นฟูตามธรรมชาติ คือ tonics เช่น ตำแย (nettle), galium (cleavers), ผักปอดนก (chickweed)
Effectors: ยาที่มีผลสังเกตได้ต่อร่างกาย แบ่งเป็น 2 กลุ่มย่อย:
- Whole-plant actions — ผลมาจากพืชทั้งต้น เช่น echinacea กระตุ้นภูมิคุ้มกัน, meadowsweet ลดอักเสบ
- Specific active chemicals — ผลจากสารเคมีที่แรงมาก เช่น foxglove (หัวใจ), ฝิ่น (opium poppy) — อาจเป็นพิษถ้าใช้ผิด
นักสมุนไพรองค์รวมจะเน้นใช้ tonic herbs และใช้ effectors ที่แรงเฉพาะเมื่อจำเป็น ยาบำรุงช่วยรักษาสุขภาพที่ดีและป้องกันปัญหาสุขภาพที่ทราบ ยาบำรุงสำหรับแต่ละระบบ:
| ระบบ | สมุนไพรบำรุง |
|---|---|
| Cardiovascular | Crataegus (hawthorn), Allium sativum (garlic); สมุนไพร flavone เช่น Ginkgo, Tilia |
| Respiratory | Verbascum thapsus (mullein), Inula helenium (elecampane) |
| Digestive | สมุนไพรรสขม: Gentiana, Agrimonia, Taraxacum; Matricaria, Filipendula |
| Liver | สมุนไพรขม, hepatics โดยเฉพาะ Silybum marianum (milk thistle) |
| Urinary | Arctostaphylos uva-ursi (bearberry), Zea mays (cornsilk) |
| Reproductive | ♀: Rubus idaeus, Mitchella repens; ♂: Serenoa repens (saw palmetto) |
| Nervous | Avena sativa, Scutellaria, Hypericum, Verbena; Eleutherococcus, Panax ginseng |
| Musculoskeletal | Apium graveolens (celery), Menyanthes (bogbean), Urtica dioica |
| Skin | Galium aparine, Trifolium, Urtica dioica และ alteratives ส่วนใหญ่ |
เกณฑ์การเลือกที่ไม่ใช่การรักษา Nontherapeutic Selection Criteria
ไม่มีเหตุผลที่ยาสมุนไพรต้องรสไม่ดีเสมอไป เมื่อเป็นไปได้ ควรพิจารณา taste, aroma และ visual appeal ข้อยกเว้นเดียวคือสมุนไพร bitter ที่ต้องลิ้มรสเพื่อให้ได้ผลบำบัดเต็มที่
ตัวอย่าง: ยาแก้ไอของฝรั่งเศสที่ผสมดอกไม้สมุนไพรหลายชนิด ได้ผลรักษาดีเท่ากันแต่มีกลิ่นหอม รสชาติละเอียดอ่อน และสีสวยงาม
Economic Criteria: เมื่อมีทางเลือก ควรใช้สมุนไพรที่พบทั่วไปและราคาไม่แพง แพงไม่ได้หมายถึงคุณภาพ แต่หมายถึงความหายาก ตำแย (nettle) หรือ cleavers ที่ไม่หรูหราอาจได้ผลดีเท่ากับสมุนไพรนำเข้าราคาแพง
Environmental Criteria: ผลกระทบทางนิเวศวิทยามีผลต่อการเลือกยา ตัวอย่างเช่น suma (Pfaffia paniculata) จากบราซิล แม้อาจกระตุ้นภูมิคุ้มกันได้ แต่เก็บจากพื้นที่เปราะบางในป่าฝน — การพยายามช่วยคนอาจทำลายสิ่งแวดล้อม
การเปรียบเทียบยา Tagamet (cimetidine) กับ marshmallow root ในการรักษาแผลกระเพาะ แสดงให้เห็นความแตกต่างอย่างชัดเจน:
| ด้าน | Tagamet (ยาเคมี) | Marshmallow (สมุนไพร) |
|---|---|---|
| Production | กระบวนการสกปรก ของเสียมาก | เกษตรกรขนาดเล็ก ระบบเศรษฐกิจกระจาย |
| Pollution | มลพิษทางน้ำและอากาศ | เกษตรอินทรีย์บำรุงดิน |
| Animal testing | สัตว์ทดลองถูกสังเวย | ไม่มี — ใช้ความรู้ดั้งเดิม |
| Energy | ใช้พลังงานสูง | ใช้พลังงานน้อย |
| Empowerment | พึ่งพาบริษัทยาข้ามชาติ | พึ่งตนเอง ยั่งยืน |
ทางเลือกคือ: เป็นส่วนหนึ่งของวัฏจักรแห่งความตายและการทำลายล้างที่อ้างเหตุผลด้านสุขภาพส่วนบุคคล หรือเป็นส่วนหนึ่งของวัฏจักรแห่งชีวิตที่ใช้สมุนไพรบำบัด